Mjanmarska sangha

Kao što neki već znaju, theravada budizam je podeljen po nacionalnim osnovama, to jest svaka zemlja ima svoju posebnu sanghu, kojom upravlja patrijarh, slično kao u pravoslavlju. Tako imamo i mjanmarsku sanghu iliti monašku zajednicu. Ali tu nije kraj, već se usled raznih istorijskih, ideoloških i ko zna kakvih drugih okolnosti deljenje nastavljalo, pa tako i u Mjanmaru imamo više grupa (na paliju nikaya ili gaṇa, a na burmanskom gaing). Od 1980. zvanično postoji devet monaških gaṇa, registrovanih u Ministarstvu za verska pitanja. Dve najveće su (1) thudhamma (pali: sudhammā) i (2) shvegyin. Za njima ide manja, ali striktnija dwaya zajednica, koja ima i svoje podgrupe: (3) dhammanudhamma maha dwaya (pali: dhammānudhamma mahā dvāra), (4) dhamma vinayanuloma mula dwaya (pali: dhamma vinayānuloma mūla dvāra) i (5) anauk kyaung dwaya. Preostale četiri gaṇe su (6) satubhummika maha thatipatan hngetwin (pali: ćatubhummika mahā satipaṭṭhāna), (7) weluwun, (pali: veḷuvana), (8) ganawimotti kuto (pali: gaṇavimutti) i (9) dhammayutti mahayin.

Ledi Sayadaw 1846-1923

Od ovih devet monaških bratstava najstarije je ovo prvo, thudhamma. Korene vuče od verskog sabora nazvanog thudhamma thabin (pali: sudhamma sabhā), koji je 1782. ustanovio burmanski kralj Bodawpaya (vladao: 1782–1819). Cilj sabora bio je da reformiše burmansku sanghu i njezine različite frakcije okupi pod jednu, centralnu vlast. Čini se da je u tome bio prilično uspešan. No, uticaj kraljem podržanog thudhamma sabora je znatno oslabio sredinom XIX veka, kao posledica britanskog kolonijalnog osvajanja Donje Burme tokom prvog i drugog englesko-burmanskog rata (1824-6 i 1852). Posle gubitka teritorije i tokom vlade kralja Mindona (vladao 1853-1878) shwegyin, dwaya i hngetwin zajednice su počele da se formiraju kao zasebna bratstva. Sve tri su osnovali ultraortodoksni monasi, koji su se sa thudhamma saborom razišli oko pitanja monaške discipline. Dwaya gaṇa, koja je svoje središte imala u Donjoj Burmi pod britanskom kontrolom, kasnije se podelila u tri odvojena i danas priznata bratstva.

Weluwin, još jedno bratstvo sa juga zemlje, imalo je sličan početak, s tom razlikom što je osnovano tek posle britanskog osvajanja i Gornje Burme i okončanja burmanske monarhije 1885. Tako se za shwegyin, dwaya, hngetwin i weluwun bratstvo smatra da potiču od thudhamma zajednice.

Webu Sayadaw 1896-1977

Ganawimotti kuto gaing (doslovno: “gaṇa-oslobođeno bratstvo”) sebe smatra autonomnim od bilo koje druge zajednice, kao što joj i ime sugeriše. Dhammayutti mahayin gaing, nastalo krajem XIX veka kao deo reforme u Mon pokrajini, svoju istoriju povezuje sa tajlandskim thammayut bratstvom.

Izvan monaškog konteksta, terminom gaing se najčešće označavaju burmanska okultna društva, koja slede popularnu tradiciju poznatu kao weikza-lam ili “put ezoterijskog znanja”. Takva se društva nazivaju weikza gaing i cilj im je razvijanje nadljudskih moći i besmrtnosti kroz primenu različitih “znanja” (burm.: weikza, pali: viđđā), kao što su alhemija i proricanje budućnosti na osnovu znakova.

Elem, da vidimo malo detaljnije o ove tri najvažnije zajednice u Mjanmaru. Thudhamma bratstvo okuplja 85-90% monaške populacije u zemlji. Kao što smo rekli, ime mu potiče od thudhamma sabora nastalog 1782, koji je u cilju ujedinjavanja sanghe ustanovio standardni monaški obrazovni sistem za sve kraljevske manastire u zemlji, kao i ujednačeno tumačenje monaških pravila. Sa malim prekidom u prvoj deceniji XIX veka, sabor je bio trajno upravljačko telo burmanske sanghe sve do kraja tog veka, kada je raspošten posle britanskog osvajanja Gornje Burme 1885 i odvođenja burmanskog kralja u zatočeništvo. No, i pre toga autoritet sabora je veoma oslabio u Donjoj Burmi, jer su njome već od ranije zavladali Britanci. Tako su u vreme vladavine kralja Mindon Mina (1853-1878) monasi koji su živeli na teritoriji pod britanskom kontrolom, odbijili da se povinuju vlasti thudhamma sabora i organizovali se u nezavisno bratstvo dwaya gaing (pali: dvāragaṇa). Isto tako, u preostalom delu burmanskog kraljevstva propise sabora nisu podržavali ortodoksni monasi koji su, zbog svog strožijeg pridržavanja pravila i velikog poznavanja kanonskih tekstova, uživali veliki ugled u narodu, ali i kraljevo pokroviteljstvo. Među tim reformističkim monasima nastale su dve značajne frakcije: shwegyin i hngettwin, da bi se kasnije organizovale kao posebna bratstva, sa sopstvenom mrežom manastira.

Mahasi Sayadaw 1904-1982

Britanci su posle osvajanja uklonili budizam kao državnu religiju i svi „nereformisani“ manastiri, ogromna većina u zemlji, po difoltu su označeni kao thudhamma, iako posle raspuštanja sabora više niej postojala centralna monaška uprava kojoj bi odgovarali, niti utvrđena hijerarhija. U okupiranoj zemlji to je naravno dovelo do politizacije thudhamma monaha, od kojih su neki postali vođe burmanskog pokrete za oslobođenje. Danas, monasi ove zajednice slede malo relaksiranije tumačenje monaških pravila nego druge uajednice, naročito shwegyin i dwaya, ali su poznati po svojoj obrazovanosti i pohađanju i podučavanju na glavnim monaškim univerzitetima u Yangonu, Mandaleyu i Pakkoku.

Venerable Ashin Nyanissara 1937-

Druga po veličini je shwegyin zajednica, koja obuhvata otprilike 5% monaha u zemlji. Ime nosi po svom osnivaču Shwegyin Sayadaw, U Zagara (pali: Đāgara) (1822–1893), uglednom monahu eruditi poreklom iz sela Swgyin u Gornjoj Burmi. U Zagara je bio posebno strog u poštovanju Vinaye, monaških pravila i smatrao je da monasima, ukoliko ih se pomno pridržavaju, nije potreban nadzor kraljevog thudhamma sabora. Kralj Mindom je dao U Zagari i njegovim monasima autonomiju (pali: gaṇavimutti) 1860. godine i to je početak shwegyin brtstva kao nezavisne zajednice. Shwegyin Sayadaw je potom formirao čitavu mrežu manastira u Gornjoj i Donjoj Burmi, koji su bili ujednačeni po svojoj praksi i institucionalnoj strukturi. Takva stroga organizacija, kao i pridržavanje Vinaye i insistiranje na obrazovanju, pomogli su da shwegyin bratstvo opstane i čak da se širi u vreme britanskog vladanja Burmom. Shwegyin monasi se od ostalih razlikuju po detaljima u svom spoljašnjem izgledu. Oni će kada god napuštaju manastir ići potpuno pokriveni, a ne kao drugi samo pokrivenog desnog ramena. Ovakav formalni stil se od ostalih monaha očekuje samo kada idu u prošenje hrane ili drže govor o Dhammi. Shwegyin monasima je zabranjeno da puše, koriste kišobrane ili da rukuju novcem. Shwegyin manastiri se takođe razlikuju po tome što ne zahtevaju od nezaređenih da se izuju kada stupaju na tlo manastira.

Sayadaw U Pandita 1921-2016

I na kraju da kažemo nešto i o trećoj po veličini monaškoj zajednici – dwaya (pali: dvāra), koja je nastala u isto vreme previranja i reformi kao i swegyin bratstvo, a osnivač je bio Okpo Sayadaw, U Okkamwuntha (pali: Okkaṃvaṃsa), poreklom iz Okpo oblasti, između Yangona i mesta Bago u Donjoj Burmi. Posle engleskog osvajanja, mnogi monasi su pobegli u Gornju Burmu, još uvek pod vlašću burmanskog kralja. Okpo Sayadaw je bio protiv toga, uzdajući se u pogledu opstanka sanghe više u čvrsto poštovanje Vinaya pravila, nego u kraljevu zaštitu. Iako su izazovi koje su predstavljali engleska vlast i armija hrišćanskih misionara koja je za njom stigla bili zaista ozbiljni. Da bi se odupro, uspostavio je novo monaško bratstvo, nazvano dwaya gain, nezavisno od kralja i od njime podržanog thudhamma bratstva. Naziv je nastao na osnovu tumačenja Okpo Sayadawa ispravnog načina uzimanja utočišta u tri dragulja , dakle ne doslovno kroz postupanje telom, govorom i umom, dakle kroz ceremoniju, već pre kroz „vrata“ ili“ namere“ koje upravljaju postupcima koje činimo telom, govorom i umom. Dakle, istinska posvećenost dolazi iz ispravne mentalne volje (ćetanā), a ne iz rituala. Dwaya bratstvo je poznata po svom striktnom tumačenju Vinaye i odvojenosti od svih drugih zajednica. Ni njima nije dopušteno da barataju novce, koriste kišobrane/suncobrane, već samo velike lepeze od palmovog lišća kakvi s ekoriste prilikom ceremonija. Njima je takođe zabranjeno da žive, jedu i da uopšte borave u društvu sa pripadnicima drugih monaških bratstava. I kao što to obično biva, posle smrti Okpo Sayadawa, bratstvo se podelilo na rivalske frakcije, tako da danas postoje tri priznate. Ne bi me iznenadilo da ima još par nepriznatih.

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Google photo

You are commenting using your Google account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s